Thời đại 10.000 du học sinh tại Chungbuk: Ánh sáng và mặt tối

Du học sinh tại Hàn Quốc bị đẩy vào tình trạng cư trú không đăng ký. Cần chuyển từ thu hút sang hỗ trợ định cư lâu dài

Theo phóng viên Choi San của Chungcheong Review, tỉnh Chungbuk đã chính thức bước vào “thời đại 10.000 du học sinh K”. Năm 2024, số lượng du học sinh nước ngoài tại Chungbuk đạt 10.537 người, tăng mạnh 92,1 phần trăm so với con số 5.053 người của năm trước đó, ghi nhận mức tăng cao nhất cả nước. Trong khi tỷ lệ tăng trung bình toàn quốc chỉ ở mức 21,3 phần trăm, Chungbuk đạt kết quả cao gấp hơn bốn lần.

Theo nghiên cứu chính sách của Viện Nghiên cứu Chungbuk, việc thu hút 10.000 du học sinh mang lại hiệu ứng lan tỏa kinh tế địa phương lên tới 212,2 tỷ won mỗi năm. Trung bình mỗi du học sinh chi tiêu khoảng 19,13 triệu won mỗi năm cho học phí, sinh hoạt, nhà ở và các nhu cầu khác, tạo tác động đáng kể đến kinh tế khu vực. Con số này cao gấp khoảng 10 lần tổng mức chi tiêu 21,4 tỷ won của khách du lịch nước ngoài đến Chungbuk trong năm 2024.

Theo Đoàn Thúc đẩy Chính sách Người nước ngoài tỉnh Chungbuk, tính đến tháng 11 năm 2024, số người nước ngoài đang cư trú tại Chungbuk là 73.186 người, chiếm 4,3 phần trăm tổng dân số. Xét theo tư cách lưu trú, lao động phổ thông E9 chiếm 27,4 phần trăm, kiều bào F4 chiếm 22,5 phần trăm, du học sinh D2 và D4 chiếm 11,5 phần trăm. Xét theo địa phương, thành phố Cheongju đứng đầu với 26.940 người, tiếp theo là huyện Eumseong với 16.920 người và huyện Jincheon với 11.473 người.

Mặt tối phía sau sự gia tăng du học sinh

Đằng sau sự gia tăng nhanh chóng của du học sinh là vấn đề cư trú không đăng ký ngày càng nghiêm trọng. Theo dữ liệu do Phó giáo sư Kim Gyu Chan, khoa Nghiên cứu Đa văn hóa Đại học Quốc gia Gangneung Wonju, thu thập thông qua yêu cầu công khai thông tin từ Bộ Tư pháp, tính đến năm 2024, số người cư trú không đăng ký có xuất thân là du học sinh tại Hàn Quốc đã lên tới 34.267 người, tăng hơn 5 lần so với năm 2014 là 6.782 người.

Tỷ lệ người cư trú không đăng ký trên tổng số du học sinh cũng tăng từ 7,8 phần trăm năm 2014 lên 11,6 phần trăm năm 2024, thậm chí đạt đỉnh 15,7 phần trăm vào năm 2022. Điều này có nghĩa là cứ 10 du học sinh thì có hơn 1 người rơi vào tình trạng cư trú không đăng ký. Xét theo loại visa, có 9.580 người xuất thân từ visa du học D2 và 24.687 người từ visa học tiếng D4.

Trong báo cáo “Các vấn đề chính sách và giải pháp đối với tình trạng cư trú không đăng ký của du học sinh tại Hàn Quốc” đăng trên tạp chí học thuật của Hội Nghiên cứu Di cư Hàn Quốc, Phó giáo sư Kim nhận định rằng dù quy mô du học sinh mở rộng, nhưng chất lượng và sự ổn định trong cư trú của họ lại suy giảm.

Ông chỉ ra rằng Bộ Giáo dục đặt mục tiêu thu hút 300.000 du học sinh thông qua chính sách Study Korea 3.0, trong khi Bộ Tư pháp cũng coi du học sinh là nguồn nhân lực tiềm năng trong Kế hoạch cơ bản lần thứ tư về chính sách người nước ngoài, đồng thời thúc đẩy thu hút và định cư. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy quy mô cư trú không đăng ký ở mức cao và kết quả định cư không đạt kỳ vọng.

Vì sao du học sinh trở thành người cư trú không đăng ký

Nguyên nhân lớn nhất khiến du học sinh rơi vào tình trạng cư trú không đăng ký là bị từ chối gia hạn thời gian lưu trú. Visa du học D2 thường được cấp từ 1 đến 2 năm, trong khi visa học tiếng D4 được cấp theo từng giai đoạn 6 tháng và phải đáp ứng các tiêu chí nhất định để được gia hạn.

Sau khi nhập cảnh, du học sinh nước ngoài phải đăng ký người nước ngoài tại Cục Quản lý Xuất nhập cảnh nơi cư trú trong vòng 90 ngày. Khi gia hạn, nếu tỷ lệ chuyên cần dưới 70 phần trăm, họ chỉ được gia hạn một lần kèm bản tường trình, nếu tiếp tục dưới 70 phần trăm trong hai lần liên tiếp sẽ bị hạn chế gia hạn. Trường hợp tỷ lệ chuyên cần dưới 50 phần trăm, thái độ học tập không nghiêm túc, không chứng minh được năng lực tài chính hoặc không nộp được giấy xác nhận đang theo học và bảng điểm đều sẽ bị từ chối gia hạn.

Theo Luật Quản lý Xuất nhập cảnh, các trường đại học có nghĩa vụ thông báo cho cơ quan xuất nhập cảnh khi phát sinh các trường hợp như hoạt động ngoài tư cách lưu trú, thay đổi nơi làm việc hoặc không xác định được nơi cư trú của du học sinh.

Vấn đề là nhiều du học sinh bị từ chối gia hạn hoặc bỏ học nhưng không về nước, ở lại Hàn Quốc tìm việc làm và trở thành người cư trú không đăng ký. Không ít trường hợp do năng lực tiếng Hàn yếu, không thích nghi được với học tập nên phải lao động trái phép để trang trải chi phí sinh hoạt. Cũng tồn tại tình trạng lợi dụng visa du học cho mục đích lao động ngay từ đầu thông qua các đường dây môi giới không chính thống.

Ngay cả sau khi tốt nghiệp, rủi ro vẫn tiếp diễn. Du học sinh tốt nghiệp với visa D2 có thể chuyển sang visa tìm việc D10, nhưng nếu không tìm được việc làm trong vòng từ 6 tháng đến tối đa 2 năm, họ cũng có nguy cơ trở thành người cư trú không đăng ký. Nguyên nhân là do hệ thống kết nối giữa du học sinh và doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn còn thiếu hụt.

Từ “người cư trú bất hợp pháp” đến “người di cư không đăng ký”

Giới học thuật và các tổ chức nhân quyền khuyến nghị không nên sử dụng thuật ngữ “người cư trú bất hợp pháp”, thay vào đó là “người di cư không đăng ký” hoặc “người vi phạm tư cách lưu trú”.

Năm 2016, Ủy ban Nhân quyền Quốc gia Hàn Quốc đã kiến nghị Chính phủ tránh dùng thuật ngữ “bất hợp pháp” và thay thế bằng “lao động di cư không đăng ký”, bởi khái niệm “bất hợp pháp” dễ tạo ra định kiến và sự kỳ thị đối với người di cư.

Tổ chức Di cư Quốc tế của Liên Hợp Quốc cũng định nghĩa người di cư không đăng ký là người không mang đủ giấy tờ hợp lệ khi nhập cảnh hoặc cư trú, đồng thời nhấn mạnh rằng thuật ngữ này được ưu tiên hơn vì không gán yếu tố tội phạm và phủ nhận nhân phẩm con người như từ “bất hợp pháp”.

Trên thực tế, cư trú không đăng ký là hành vi vi phạm Luật Quản lý Xuất nhập cảnh chứ không phải tội hình sự. Người vi phạm sẽ bị xử lý hành chính như trục xuất, nhưng không bị coi là tội phạm. Tuy nhiên, việc gắn mác “bất hợp pháp” khiến họ rơi vào vùng mù nhân quyền.

Cư trú không đăng ký và vòng xoáy xâm phạm nhân quyền

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Lập pháp Hàn Quốc năm 2016, người di cư không đăng ký thường xuyên phải đối mặt với các vi phạm nhân quyền như xâm phạm quyền tự do thân thể, điều kiện lao động tồi tệ, bị quỵt lương, che giấu tai nạn lao động. Trong khi đó, quyền tiếp cận y tế, giáo dục và phúc lợi xã hội lại rất hạn chế.

Họ không dám tố cáo khi bị bóc lột, không được hỗ trợ trong các tình huống thảm họa xã hội và cũng bị loại khỏi phạm vi bảo vệ của Luật cơ bản về đối xử với người nước ngoài tại Hàn Quốc vốn chỉ áp dụng cho người cư trú hợp pháp.

Vụ việc nhân viên Trung tâm Giam giữ Người nước ngoài Cheongju hành hung người xin tị nạn gần đây cho thấy rõ mức độ dễ tổn thương của nhóm đối tượng này. Cảnh sát Cheongju đã chuyển hồ sơ không giam giữ đối với một nhân viên ngoài 50 tuổi, bị cáo buộc nhiều lần đánh đập một người xin tị nạn quốc tịch Yemen vào tháng 9 năm 2024. Vụ việc chỉ bị phanh phui khi nạn nhân nộp đơn tố cáo với sự hỗ trợ của tổ chức nhân quyền.

Cần chuyển từ số lượng sang chất lượng

Vậy các bên liên quan đang làm gì để giúp du học sinh định cư ổn định? Tỉnh Chungbuk đang triển khai visa nhân tài khu vực F2R và visa du học dạng khu vực D2 nhằm hỗ trợ du học sinh và người tìm việc sau tốt nghiệp định cư lâu dài. Visa F2R cho phép lưu trú dài hạn, không giới hạn ngành nghề, với điều kiện tốt nghiệp cao đẳng trở lên tại Hàn Quốc, đạt TOPIK cấp 4 và ký hợp đồng lao động từ 1 năm trở lên với mức lương tối thiểu theo chuẩn sinh hoạt của tỉnh.

Song song đó, visa du học dạng khu vực D2 với chỉ tiêu 830 người ưu tiên các ngành gắn với công nghiệp địa phương, giảm gánh nặng chứng minh tài chính và nới lỏng điều kiện làm thêm.

Chungbuk cũng triển khai chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tuyển dụng du học sinh với mức hỗ trợ tối đa 3 triệu won cho mỗi trường hợp, nhằm khuyến khích doanh nghiệp địa phương tiếp nhận nhân lực quốc tế.

Thước đo thành công là hội nhập xã hội

Giới học thuật cho rằng thước đo thành công của chính sách du học sinh không nên chỉ là số lượng visa được chuyển đổi, mà phải là mức độ hội nhập xã hội. Các nghiên cứu cho thấy, khi du học sinh cảm nhận được sự thân thiện và bao dung của cộng đồng địa phương, họ có xu hướng ở lại làm việc và sinh sống lâu dài hơn.

Cuối cùng, điều cần thiết là chuyển từ chính sách chạy theo con số sang chính sách chú trọng quản lý, chất lượng và nền tảng định cư. Với Chungbuk, thay vì chỉ nhấn mạnh thành tích tăng trưởng đứng đầu cả nước, đã đến lúc cần tập trung nhiều hơn vào việc đảm bảo du học sinh không bị đẩy vào tình trạng cư trú không đăng ký, qua đó xây dựng một hệ sinh thái định cư bền vững và nhân văn.

Theo ccreview.co.kr